(Giải cứu sách) TRẬT TỰ THỜI GIAN: Từ Nguồn Gốc Vũ Trụ, Số Phận Các Hố Đen Đến Bản Chất Của Ý Thức – Carlo Rovelli – Nguyễn Hải Châu dịch – Omega Plus

Nhịp điệu ngày đêm là suối nguồn cơ bản của ý niệm về thời gian: đêm nối tiếp ngày, ngày nối tiếp đêm. Ta đếm nhịp đập của chiếc đồng hồ vĩ đại này: ta đếm ngày. Trong ý thức cổ đại của nhân loại, thời gian, trên tất cả, chính là sự đếm ngày.
Cũng như đối với ngày, ta đếm năm, đếm mùa, đếm chu kỳ của Mặt trăng, ta đếm những đu đưa của con lắc, đếm số lần một chiếc đồng hồ cát được đảo ngược. Đây là cách truyền thống mà ta dùng để nhận biết thời gian: đếm sự thay đổi của sự vật.
Aristotle là người đầu tiên mà ta biết đến đã tự hỏi chính mình rằng ‘Thời gian là gì?’, và ông đã đi đến kết luận sau: thời gian là sự đo đạc của đổi thay. Vạn vật không ngừng biến dịch. Ta gọi số đo của sự biến dịch đổi thay này là ‘thời gian.’
Hãy để tôi tóm lược lại cuộc thám hiểm của chúng ta vào trong những miền đất xa xôi đã đề cập trong phần thứ nhất của cuốn sách này. Không có một thời gian chung nào cả: mỗi quỹ đạo có một khoảng thời gian riêng; và thời gian trôi với nhịp độ khác nhau tùy thuộc vào vị trí và tốc độ của đồng hồ. Thời gian không có định hướng: sự khác biệt giữa quá khứ và tương lai không tồn tại ở mức độ các phương trình cơ bản nhất của thế giới này; sự định hướng của nó chỉ đơn thuần là một hiệu ứng phụ thuộc xuất hiện khi ta nhìn vào sự vật mà lờ đi những chi tiết của nó. Trong cách nhìn mơ hồ này, quá khứ của vũ trụ thành ra rơi vào một trạng thái ‘đặc biệt.’ Khái niệm ‘hiện tại’ vốn không có ý nghĩa: trong vũ trụ bao la không có gì thích hợp để ta có thể gọi là ‘hiện tại.’ Lớp địa tầng cơ sở, khoảng thời gian, không phải là một thực thể độc lập khác biệt với những gì làm nên thế giới này; nó là tính chất của một trường động. Nó nhảy nhót, thăng giáng, vật chất hóa chỉ khi tương tác, và mất hút ở dưới thang cực vi… Trải qua tất cả những điều đó, thời gian của ta còn lại những gì?
Sự tiến hóa của khoa học gợi ý rằng ngôn ngữ cơ bản để suy nghiệm về thế giới là sự biến dịch, chứ không phải là sự thường hằng. Là sự hình thành, chứ không phải sự tồn tại.
Ta có thể xem thế giới như thể nó được tạo nên bởi sự vật. Bởi các hợp chất. Bởi các thực thể. Bởi những gì tồn tại. Hoặc ta có thể xem thế giới như là nó được hình thành bởi các sự kiện. Bởi sự xảy ra. Bởi các quá trình. Bởi những gì đang biến hiện. Những gì không phải chỉ tồn tại, mà luôn luôn trải qua các biến đổi liên tục, không thường hằng trong thời gian. Sự hoại diệt của khái niệm thời gian trong vật lý học cơ bản là sự sụp đổ của viễn cảnh thứ nhất, chứ không phải của viễn cảnh thứ hai. Nó là sự hiện thực hóa của sự phổ biến của tính không thường hằng, tĩnh tại trong thời gian bất động.
Nghĩ về thế giới như một tập thể các sự kiện, các quá trình, là cách thức sẽ cho phép chúng ta nắm bắt, lĩnh hội thế giới tốt hơn. Nó là cách thức duy nhất tương thích với tính tương đối. Thế giới không phải là tập thể các sự vật, nó là tập thể các sự kiện.
Sự khác biệt giữa sự vật và sự kiện là ở chỗ: sự vật thì tồn tại trong thời gian; sự kiện thì không có trường tính trong thời gian. Một hòn đá là ví dụ điển hình của ‘sự vật’: ta có thể tự hỏi rằng ngày mai nó sẽ ở đâu. Ngược lại, nụ hôn là một ‘sự kiện.’ Thật vô nghĩa khi hỏi ngày mai nụ hôn sẽ ở đâu. Thế giới này làm nên bởi những nụ hôn, chứ chẳng phải bởi đá sỏi. (chương 6)
***
TRẬT TỰ THỜI GIAN: Từ Nguồn Gốc Vũ Trụ, Số Phận Các Hố Đen Đến Bản Chất Của Ý Thức
Tác giả: Carlo Rovelli
Dịch giả: Nguyễn Hải Châu
Nhà phát hành: Omega Plus
Kích thước: 14 x 20.5 cm
Số trang: 232
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Hình thức: Bìa mềm