(CÓ CHỮ KÝ TÁC GIẢ) MA CÀ RỒNG: MA QUỶ, TƯỞNG TƯỢNG VÀ BẢN SẮC XÃ HỘI THÁI – Nguyễn Mạnh Tiến – NXB Phụ Nữ Việt Nam – Tao Đàn

ĐÔI LỜI THƯA VỀ QUY CÁCH VIẾT VÀ

ĐỌC TÍNH DANH CÀ RỐNG TRONG SÁCH

Sách được viết, trước tiên, giải thích cho hiện tượng phi phống và sa ngạn (ma cà rồng) tồn tại ở vùng Thái Đen Sơn La và Yên Bái (Việt Nam). Tuy thể, trong quá trình theo dấu bóng ma cà rồng ở xứ Thái, và chỉ ở người Thái mà thôi (cùng lắm, mở rộng ra thì cũng chỉ ở những người nói tiếng Tai phía Đông Bắc Việt Nam, tức Tày và

Nùng), khi thu thập thông tin ở các địa lý và tộc người khác nhau, người viết sách này nhận thấy cà rồng có một biên độ nghĩa hết sức phức tạp. Sự phức tạp chịu quy định ở các địa lý, nhóm địa phương và tộc người Thái nhiều khác biệt. Vì thế, thay vì trình bày sự kiện cà rồng như là truyền thống phi phống và sa ngạn theo hình dung nổi bật của Thái Đen Mai Sơn (Sơn La) và Nghĩa Lộ (Yên Bái), nghiên cứu này, chỉ có thể một cách tương đối nhưng vẫn cố gắng tái hiện tính phong phú của sự kiện cà rồng gắn liền với các truyền thống địa phương. Từ đó, tùy thuộc vào các ghi chép của các tác giả khác nhau trong dòng lịch sử cà rồng, khi cần thiết, sách này giữ lại nguyên cách phiên âm của các tác giả cụ thể. Bởi, gắn với việc trình thuật cà rồng ở các địa lý, nhóm địa phương khác nhau thì sẽ có những cách phiên âm về cà rồng khác nhau. Thay vì đồng nhất hóa mọi sự kiện cà rồng vào một sự bá quyền ngôn ngữ, chọn một lối ký âm nổi bật nào đó rồi đem áp đặt cho mọi vùng phương ngữ còn lại, trình thuật cà rồng trong nghiên cứu này gắng giữ lại sắc thái địa phương trong các cách phiên âm tính danh cà rồng đầy phức tạp. Tùy thuộc vào cách ghi chép là phi phống, phi phông, phí phông hay phi phóng… mà người đọc theo dõi sâu vào dòng vi sử Thái sẽ nắm bắt được phần trình thuật cà rồng đang nói tới, một cách tương đổi, sẽ thuộc một truyền thống, sắc thái văn hóa và không gian tưởng tượng Thái nào đó:

– Ghi “phi phống”: có thể hình dung đến các truyền thống Thái ở Tuần Giáo (Điện Biên), thành phố Sơn La, Mai Sơn (Sơn La) hoặc Nghĩa Lộ (Yên Bái); và….

– Ghi “phỉ phông”: có thể hình dung đến các truyền thống Thái ở Yên Châu (Sơn La); và…

– Ghi “phí phông”: có thể hình dung đến các truyền thống Thái Bắc Thanh Hóa (người Thái sông Mã, tự xưng

Cồn Tày, Phủ Tày hay Tày Mường); và…

– Ghi “phỉ phóng”: có thể hình dung đến các truyền thống Thái Dọ nam Thanh bắc Nghệ.

Bởi tính phức tạp của các truyền thống địa phương

Thái, ngay trong chính các vùng vừa dẫn ở trên, cách ghi âm cà rồng như đã trình bày chỉ là những lớp nổi trội nhất mà người ghi chép trên thực địa đã cố gắng bám sát để có thể ghi lại gần nhất cách phát âm của các phương ngữ Thái. Bởi, ngay nội trong mỗi vùng, ngoài cách gọi cà rồng phổ biến vẫn tồn tại các bản, các mường, các dòng họ có các cách gọi cà rồng vượt ngoài cái đại diện, điều này không phải là hiếm trong các vùng Thái với truyền thống di dân hỗn độn và liên tục trong dòng lịch sử. Ngoài ra, cũng có thể còn một vài cách gọi cà rồng tiếng Thái nào đó nữa, mà phần lớn là do độ vênh lệch trong lúc phiên âm ra tiếng Việt có thể đã không bám thật sát được các phương ngữ Thái, điều này, chúng ta sẽ gặp trong các bài báo, sách vở về cà rồng vốn rất đa dạng cách phiên âm. Do đó, về cơ bản, trong sách này quy ước nếu không phải đang chỉ định đến một truyền thống địa phương Thái nào đó, về cơ bản, cách ghi cà rồng với tên gọi “phi phống” của người Thái Đen, ngành Thái có tưởng tượng về cà rồng phong phú nhất, tạo nên diễn ngôn nổi bật về sự ám ảnh cà rồng sẽ được nghiên cứu này sử dụng thường xuyên hơn cả.

Những ghi chép có vẻ bề ngoài “hỗn độn” về “quy cách chính tả” trong sách này, do đó, là có dụng ý. Tính dụng ý hướng đến là sự không muốn san phẳng các khác biệt địa phương Thái mà cố gắng lưu giữ lại vẻ đẹp từ sự đa dạng, đúng hơn là tính tinh tế của nhóm địa phương trong các sự kiện dân tộc học ở Việt Nam và Đông Nam Á, ở đây là người

Thái ở miền núi Việt Nam.

Vì thế, trình thuật về cà rồng trong sách này trước tiên là để người đọc có được trải nghiệm và tri thức về cà rồng trong văn hóa Thái ở Việt Nam. Trong nỗ lực tái hiện bức khảm đầy hỗn độn, chẳng chéo về các truyền thống địa phương Thái Việt Nam, trình thuật về cà rồng có khi là tương đồng về tưởng tượng nhưng có khi lại khác biệt, thậm chí đối chọi lẫn nhau. Người viết sách này mong muốn rằng, thông qua trải nghiệm về sự kiện cà rồng, người đọc sẽ có được hình dung về tộc người, về bản sắc, về Thái ở Việt Nam là một thực tế tồn tại đầy sôi động và phức tạp. Nhận thức về tính phức tạp tộc người qua miêu tả dân tộc chí bám sát vào các truyền thống địa phương bằng cách giữ lại các lớp phương ngữ gắn với các kinh nghiệm tưởng tượng bản địa rất đa dạng là một trong nhiều mục đích mà dân tộc chí về cà rồng trong sách này hướng đến và dành tặng đến bạn….

***

Ma Cà Rồng: MA QUỶ, TƯỞNG TƯỢNG VÀ BẢN SẮC XÃ HỘI THÁI

Tác giả: Nguyễn Mạnh Tiến

Nhà xuất bản: NXB Phụ Nữ Việt Nam

Nhà phát hành: Tao Đàn

***

Thông tin sách:

Hình thức: Bìa mềm

Năm phát hành: 2026

Kích Thước: 16 x 24 cm

Số trang: 374

***

#binhbanbook #book #MaCaRong #NguyenManhTien #TaoDan #NXBPhuNuVietNam